Dadaş Hazık Mehmed Efendi-Divan Şairi, Alim, Erzurum Müftüsü | Türkülerle Erzurum

Dadaş Hazık Mehmed Efendi-Divan Şairi, Alim, Erzurum Müftüsü

Dadaş Hazık Mehmed Efendi-Divan Şairi, Alim, Erzurum Müftüsü
Bu haber 07 Eki 2018 Paz 3:33 tarihinde eklendi.
mm
Paylaş:

Hâzık Mehmed Efendi, H.1102, M.1690 yılında Erzurum’da doğdu. Asıl adı Mehmed, mahlası Hâzık dır. Hz. Peygamber’in soyundan geldiği için Seyyid Mehmed adıyla anılmıştır.Asıl adı Seyyid Mehmed, mahlası Hâzık olup ömrünün çoğunu Erzurum’da geçirdiği için daha ziyade Erzurumlu Hâzık diye tanınır. Erzurum Feyziye Medresesi müderrislerinden olan ve Kara Bekir lakabıyla tanınan babası Karabağ’dan gelip İspir’e yerleşmiş olmalı ki kaynaklarda İspirli Ebûbekir Efendi adıyla anılmaktadır.
 
İlk eğitimini babasından alan Seyyid Mehmed, daha sonra İhlâsiye Medresesi müderrisi Müftü Ömer Efendi ve Kazâbâdî Ahmed Efendi gibi âlimlerden okudu. Tahsilini tamamladıktan sonra mülâzım oldu. Başta İbrâhim Paşa Medresesi ile Hatuniye Medresesi (Çifte Minareli Medrese) olmak üzere Erzurum’un çeşitli medreselerinde müderrislik yaptı. Erzurum’da elli yıl kadar ilim ve irfan hayatı içinde bulunan, çok iyi Farsça bilen ve klasik edebiyatla da meşgul olan Hâzık, hocalığı süresince birçok öğrenci yetiştirdi. 
 
Peygamber soyundan geldiği için Erzurum nakîbüleşraflığı, ardından da 1757’de getirildiği Erzurum müftülüğü görevini ölümüne kadar sürdürdü. Bazı kaynaklarda Erzurumlu İbrâhim Hakkı’ya Farsça hocalığı yaptığı veya İbrâhim Hakkı’nın O’nun Farsça hocası olduğu kaydedilmişse de İbrâhim Hakkı’nın mektuplarından aralarındaki ilişkinin bir dostluktan ibaret bulunduğu anlaşılmaktadır. Vefat tarihi Esad ve Râmiz tezkirelerinde, Kāfile-i Şuarâ’da 1767, Sicill-i Osmânî’de 1774, hâlen Erzurum müzesinde bulunan kabir taşında ise 1763 olarak gösterilmiştir. Ancak İbrâhim Hakkı’nın şairin ölümü için söylediği, “Hazik Efendi alim ercümendi – Allâme kendi âlem beğendi. / Hak rahmet etsin, ruhuna gitsin – Cennette tatsın bin Şühd-ü kendi / Hakkı denildi fevtine tarih – Hakk’a yöneldi Hazık Efendi” mısraının gösterdiği 1764 yılı daha doğru olmalıdır. Hâzik Mehmed Efendi Erzincankapı Kabristanına defnedilmiş, ancak mezarlığın kaldırılması neticesinde, kabri kaybolmuştur. Kırmızı taştan yapılmış mezar taşı Erzurum Müzesindedir.
 
Şiirlerinden İstanbul, Çıldır ve bugün Türkiye sınırları dışında kalan Ahıska’da (Gürcistan) bulunduğu, bilhassa İstanbul’u çok sevdiği anlaşılmaktadır. Divanının kasideler bölümünde mahallî şahsiyetler ve yapılar hakkında yazdıkları dikkat çekicidir. Bunlar arasında Erzurum Beylerbeyi Çetecizâde Abdullah Paşa, Erzurumlu Şeyhülislâm Feyzullah Efendizâde Mustafa Efendi, Beylerbeyi Mustafa Paşa, Erzurum’un imarında önemli hizmetleri bulunan Beylerbeyi Yazıcızâde İbrâhim Paşa, Çıldır valilerinden Ahmed ve Yûsuf paşalar hakkında şiirlerle saray olarak adlandırdığı Erzurum Vali Konağı, Ahıska ve Erzurum’daki cami, çeşme ve medreseler için tarih manzumeleri bulunmaktadır.
 
Kasidelerinde hemşehrisi Nef‘î’nin, gazellerinde Nâbî’nin etkisi altında kalan Hâzık, kasidelerinin birçoğunu Nef‘î’ye nazîre olarak yazmıştır. Bazı şiirlerinde Erzurum ve yöresinde kullanılan deyim ve tabirlere rastlanan Hâzık Efendi mahallî özellikleri koruyan bir divan şairi karakteri gösterir. Mânayı ön planda tutmak şartıyla klasik mazmunları ustaca kullanmıştır. Tasavvufî aşkla beraber dünyevî aşk da şiirlerinin konusunu teşkil etmiştir.
 
Hâzık’ın şiirleri Dîvân-ı Hâzık Efendi adıyla, kendisi de bir şair olan Erzurum nakîbüleşrafı ve Ahmediye Medresesi müderrisi Abdürrezzâk İlmî Efendi tarafından bir araya getirilerek yayımlanmıştır. Eserde 84 beyitlik bir mi‘râciyye, 1 na‘t, 4 kaside, 13 tarih manzumesi, 211 gazel ve eksik birkaç manzume bulunmaktadır. Şiirlerinin tamamını ihtiva etmediği anlaşılan bu divanın birçok yazma nüshası vardır. Kaynaklar, Hâzık Efendi’nin Ta’lîķāt ‘alâ Tefsîri’l-Beyżâvî ve Fetâvâ adlı iki eserinden daha söz etmektedir.

Erzurumlu İbrahim Hakkı Efendi’nin, hocası Hazık Efendi’nin irtihali münasebetiyle kaleme aldığı çok güzel manzumeyi-Sadi Hocamın hoşgörüsüne sığınarak-nakletmek isterim;

“Hâzık Efendi ilm-ercümendi,

Allâme kendi, âlem beğendi.

Asrında evhad, kadriyle emced,

Seyyid Muhammed, nâmi bülendi

Hâk rahmet etsün, ruhuna gitsün,

Cennet’de datsun, bin şehdü kandi,

Hakkı, denildi, fevtine târih;

Hâkk’a yöneldi, Hâzık Efendi.”

Paylaş:
"Dadaş Hazık Mehmed Efendi-Divan Şairi, Alim, Erzurum Müftüsü" HAKKINDA YAPILAN YORUMLAR
Bu konuya hiç yorum yapılmadı.
HEMEN YORUM YAP

img

BU HABERLER DİKKATİNİZİ ÇEKEBİLİR!

Dadaş Merve ÖZBEY (Ses Sanatçısı)
18 Temmuz 1988 yılında İstanbul’da dünyaya geldi, aslen Erzurum’ludur. İstanbul...
Yaşar KEMAL (Yazar)
ERZURUM ROPÖRTAJI Bu kitap sayesinde yıllar sonra gün ışığına çıkan...
DADAŞ Kilinkarlı Abdulkerim Efendi
KİLİNKARLI ABDULKERİM EFENDİ(1892 – 1950) Kilinkarlı Abdulkerim Efendi, Erzurum’un Pasinler ilçesine...
Dadaş Erdal GÜZEL (Er-Vak Başkanı-Eczacı-Yazar)
1955 yılında Erzurum’da Ayaz paşa Mahallesi’nde doğdu. Babası Erzurum Tapu...